będący mieszaniną węglowodorów. Sktad mieszaniny jest swoisty gatunkowo, ale w pewnym zakresie podlega zmienności osobniczej. Międzyosobnicze kontakty socjalne w obrębie kolonii powodują ujednolicenie indywidualnych feromonów. Tak powstaje niepowtarzalny zapach, charakteryzujący dane spoteczeństwo. Każdy jego cztonek jest nosicielem dwóch wymieszanych frakcji feromonu: wytworzonej samodzielnie oraz wchtoniętej przez oskórek owada z otoczenia. Mechanizm ten dziata także w relacjach międzygatunkowych, warunkując istnienie kolonii mieszanych. Ale to dopiero potowa drogi do petnej integracji spotecznej. Reszta leży w sferze psychicznej. Mrówki pewnych gatunków uczą się rozpoznawania cztonków swojej kolonii poprzez wpojenie (imprinting) bodźca zapachowego w pierwszych dniach po wykluciu się z poczwarki. Zapachem otaczającym wówczas mtodego osobnika jest woń gniazda, w którym nastąpito przeobrażenie. Normalnie jest to jego gniazdo macierzystechyba że wcześniej poczwarka zostata przeniesiona do obcej kolonii. W takim przypadku ta wtaśnie obca kolonia (nawet innego gatunku) jest przez niego traktowana jako wtasna. Dlatego porwane za mtodu niewolnice utożsamiają się z kolonią pasożyta. Taka integracja jest niemożliwa w przypadku gatunków, u których rozróżnianie swoich i obcych jest wrodzone. Rozróżniamy niewolnictwo obligatoryjne i fakultatywne. W pierwszym przypadku obecność niewolnic jest nieodzowna dla gatunku pasożytniczego, gdyż jego robotnice nie wykonują żadnych codziennych czynności, a nawet nie potrafią samodzielnie się odżywiać. W przypadku zaś pasożytów fakultatywnych robotnice w petni zachowaty zdolność do pracy, w związku z czym ich kolonie mogą się obywać bez sity roboczej z zewnątrz. Niewolnice są dla nich luksusem pozwalają ograniczyć produkcję wtasnych robotnic na rzecz wytwarzania większej liczby form seksualnych, warunkujących propagację gatunku. WPolsce występują cztery gatunki mrówek uprawiających niewolnictwo w jego typowej formie. Trzy z nich to pasożyty spoteczne obligatoryjne: Harpagoxenus sublaevis, Epimyrma ravouxii mrówka amazonka (Polyergus rufescens). Spotyka się je rzadko i lokalnie. Pasożytem fakultatywnym jest bardzo pospolita zbójnica krwista (Formica sanguinea). Jej mrowiska, częste na otwartych nastonecznionych terenach śródleśnych, liczą zwykle od kilku do kilkanastu tysięcy wtasnych robotnic. Udziat niewolnic, jeśli w ogóle się tam znajdują, w mieszanych koloniach waha się od kilku do (niekiedy) kilkudziesięciu procent. Ofiarami zbójnic krwistych są gatunki z podrodzaju pierwomrówka (Serviformica). Do roli niewolnic szczególnie predestynowane są pierwomrówki tagodne (Formica fusca) ze względu na ich reakcje w chwili zagrożenia. Robotnice tego gatunku w kolonii zaatakowanej przez zbójnice krwiste niemal nie podejmują walki. Zwykle jeszcze przed zajęciem gniazda przez rabusiów uciekają z niego w panice, wynosząc larwy i poczwarki, które są im tatwo odbierane przez otaczające gniazdo napastniczki. Pozostawiona w gnieździe reszta potomstwa w catości pada tupem agresorów. Konflikty